بر حكمت اشراق گويد : « هو الحق الذي لا يأتيه الباطل من بين يديه و لا من خلفه . . . و لقوله عليه السّلام : الأرواح جنود مجنّدة ، فما تعارف منها ائتلف و ما تناكر منها اختلف . . . و قوله عليه السّلام : خلق اللّه الأرواح قبل الأجساد بألفي عام . . . » . دليلى كه شارح علامهء شيرازى - قدس سره - از افلاطون و نيز تقريرى كه خود و ديگر محققان در اثبات قدم نفس ذكر نموده‌اند ، نفس را نظير عقل روحانى تام فرض نموده‌اند . و نحوهء تعلقى بودن نفس به بدن را ، نحوهء وجود نفس ندانسته‌اند . و تعلق به بدن را از عوارض و سوانح بر وجود نفس و متأخر از جوهر تام آن دانسته و از باب آن كه نفوس از ابداعيات هستند و نفس امكان ذاتى ، براى صدور نفوس از علت تام الوجود كه عقل باشد ، كافى مىباشد ، به ازليت وجود آن حكم نموده‌اند . و از باب عدم جواز تخلف علت تامه از معلوم ابداعى مجرد تام ، حدوث زمانى را از نفوس برداشته و پنداشته‌اند كه اگر نفس ، حادث باشد و داراى موضوع حامل استعداد ، بايد امكان حدوث آن ، امكان فناى آن نيز باشد . و تصريح نموده‌اند كه بدن ، شرط تصرف نفس است نه شرط اصل وجود آن و توجه ننموده‌اند كه شىء مجرد تام ، بدون حدوث وجود و قبول عروض تغيّر ، از مرتبهء عالى و كمال عزّ خود تنزل ننمايد . و محل تصورات و ادراكات و اشواق و ارادات متجدد متغير ، شأن صور جسمانى واقع نشود ، مگر آن كه از تجلى اين حقيقت كلى محيط واسع ، امرى حادث شود كه تعلق به بدن ، نحوهء وجود و داخل در حقيقت آن باشد ، چه آن كه اگر موجود مجرد ابداعى ازلى تام الوجود و التجرد ، داراى استعداد و حامل امكان تدبير و تعلق به بدن نباشد و آن استعداد در مقام ظهور

--> مذهب شيعه است . بايد توجه داشت كه روايات راجع به مواطن ذرّ و عوالم عهود و مواثيق چه در مقام تفسير و تأويل آيات قرآنيه و چه در مقامات ديگر از طرق مشايخنا الاماميه خيلى زياد است . و در همين روايات ، اشارات لطيفى است به تحقق نفوس قبل از ابدان ، ولى به وجود جمعى قرآنى ، و اگر نقل بعضى از اين روايات كه حاوى عالىترين دقايق فلسفى و عرفانىاند ، با وضع اين مقاله منافات نداشت به بيان معانى عرشيهء مستفاد از اين روايات مىپرداختم .